“ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵੀ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।”
ਕਿਤਾਬ ’ਤੇ ਚਰਚਾ
‘ਯਾਰੜਿਆ’ ਸਿਰਫ਼ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਾਵਿ-ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਬਤ, ਇਬਾਦਤ, ਵਿਛੋੜੇ, ਉਡੀਕ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਦਾਰੀ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਕਾਵਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਵਿਤਰੀ: ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਯਾਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਠਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਯਾਰੜਿਆ’ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 230 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਵਿਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਬਤ, ਇਬਾਦਤ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਵਿਛੋੜਾ, ਉਡੀਕ, ਆਪਣਾਪਣ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਦਾਰੀ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਉਭਰਦੇ ਹਨ।
ਕਵਿਤਾ ਜਦੋਂ ਹਮਖ਼ਿਆਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
‘ਯਾਰੜਿਆ’ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕਵਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਵਿਤਰੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਵਾਦ ਰਚਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਵਿਤਾ ‘ਹਮਖ਼ਿਆਲ’ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਕਵਿਤਰੀ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਵਨਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਉਡੀਕ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਤੜਪ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਬਾਦਤ ਵਾਲੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸੰਵਾਦ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਅਦਿੱਖ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਕਵਿਤਾ
ਅੱਜ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਕਸਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਚੁੱਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ‘ਯਾਰੜਿਆ’ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਸ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਂ, ਪਿਆਰ, ਦੋਸਤੀ, ਆਪਣਾਪਣ, ਵਿਛੋੜਾ, ਉਡੀਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਨੇੜਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਾਵ ਕਵਿਤਰੀ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜਕ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਹਾਰੇ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦੁਨਿਆਦਾਰੀ ਦਾ ਸੱਚ..‘ਯਾਰੜਿਆ’ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਦੁਨਿਆਦਾਰੀ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜੋ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਲੋਕ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸੋਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕ ਅਜਨਬੀ ਜਿਹੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕਵਿਤਰੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ‘ਯਾਰੜਿਆ’ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਵੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ; ਕਿਤੇ ਮਿਲਾਪ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਵਿਛੋੜਾ; ਕਿਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ।
ਇਸਤਰੀ ਮਨ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ
ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਸਤਰੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਅਣਕਹੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜੋ ਅਕਸਰ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿਊਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਉਸਦੀ ਉਡੀਕ, ਉਸਦੀ ਪੀੜ, ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੱਖ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਉਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਾਵਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਹ ਕਈ ਮਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗੱਲ
‘ਯਾਰੜਿਆ’ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਾਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਦਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਲੰਮਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ, ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਾਠਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਵਿ-ਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕਵੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕੇ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ…
‘ਯਾਰੜਿਆ’ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ ਜੋ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਇਬਾਦਤ ਹੈ ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅਰਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਨਿਆਦਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਮਝਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਿਆ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
‘ਯਾਰੜਿਆ’ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਦਰਅਸਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰਲੇ ਕਿਸੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਮੁਹੱਬਤ ਵੀ ਹੈ, ਦਰਦ ਵੀ ਹੈ, ਯਾਦ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ।
-✍️💎 Sanjiv Shaad To The Point Shaad🌊 The Mission — Positive Waves✨ Zindagi Zindabad!
